Zamknij ten komunikat

Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.

Doradztwo Filmoteka Fotostory Moja Wieś O tym się mówi Postawy Przegląd prasy Powrót do Strony Głównej Biblioteka Poczta Kontakt Forum Atlas Inicjatyw Metoda e-VITA Szukaj
Dostęp, wiedza, zasoby, wykorzystanie, metoda e-VITA
Serwis dla osób prowadzących działalność gospodarczą
Serwis dla wiejskich organizacji społecznych
Serwis dla przyjaciół zwierząt
Dziedzictwo
Kultura, krajobraz, architektura...

Sposoby formalnego zakończenia działalności stowarzyszenia
(stan prawny na dzień 29 listopada 2008 roku)

Niniejsza publikacja nie jest poradą prawną, jej celem jest jedynie przekazanie informacji prawnej osobom zainteresowanym.

Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. Nr 20, poz. 104 z późn. zm.) (dalej: Ustawa) stanowi kompleksową regulację prawną w zakresie powstania, działalności, rozwiązania i likwidacji stowarzyszenia.

Niniejsza Ustawa została uchwalona na kanwie przeobrażeń polityczno-gospodarczych przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Wolność zrzeszania się jest prawem przyznanym i zagwarantowanym konstytucyjnie. Preambuła Ustawy mówi o jej nadrzędnych celach, którymi są: stworzenie warunków do pełnej realizacji wspomnianej wolności zrzeszania się, umożliwienie obywatelom równego, bez względu na przekonania, prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań.

Powstanie stowarzyszenia nie należy do procedur szczególnie uciążliwych pod względem formalnym. W świetle przepisów Ustawy wystarczy grupa 15 chętnych do działania na pewnym polu osób, zwołanie zebrania założycielskiego, uchwalenie statutu stowarzyszenia oraz wybranie jego władz. Najważniejszy w tym zakresie jest dobry pomysł, przyjęcie określonego obszaru aktywności i jako dopełnienie całej procedury, zarejestrowanie stowarzyszenia w sądzie rejestrowym.

Jednak w praktyce często zdarza się, że nawet świetnie działające stowarzyszenie, realizujące wiele projektów i odnoszące w tym zakresie duże sukcesy, po pewnym czasie traci właściwy sobie dynamizm i zapał do pracy, a później pozostaje jedynie martwym zapisem w księgach rejestrowych Krajowego Rejestru Sądowego. Przyczyny takiego stanu rzeczy są bardzo różne. Może się przecież zdarzyć tak, że stowarzyszenie zostało powołane do załatwienia konkretnej sprawy np. budowy pomnika bohatera AK, czy boiska sportowego i w ten sposób cel stowarzyszenia zostaje względnie szybko zrealizowany. W innym przypadku stowarzyszenie założone przez grupę studentów zaangażowanych w oznaczoną sprawę może przestać aktywnie działać po zakończeniu studiów, z uwagi na podjęcie pracy zawodowej, czy założenie rodziny.

W związku z powyższym zachodzi potrzeba formalnego (prawnego) zakończenia działalności stowarzyszenia. Wskazana potrzeba wynika przede wszystkim z faktu, że stowarzyszenie nie jest tylko grupą działających aktywnie osób, które korzystają z przyznanej przez Państwo swobody zrzeszania się. Należy pamiętać, że jest to osoba prawna, a zatem podmiot prawa odrębny i samodzielny w stosunku do jego członków. Trzeba zwrócić uwagę, że sytuacją niepożądaną jest pozostawanie stowarzyszenia tylko na papierze, ponieważ tworzy to jedynie fikcję prawną czegoś, co tak naprawdę nie istnieje.

Przepisy Ustawy wyróżniają kilka sposobów zakończenia działalności stowarzyszenia, które co do zasady powinny się uzupełniać, czyli następować po sobie w odpowiedniej kolejności. Rozwiązanie stowarzyszenia nie prowadzi wprost do ostatecznego zakończenia jego działalności. Dopiero przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego i wykreślenie stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego kończy jego byt, jako osoby prawnej.

Rozwiązanie stowarzyszenia

Naturalnym sposobem rozwiązania stowarzyszenia jest podjęcie stosownej uchwały w tym zakresie przez walne zebranie członków zgodnie z art. 36 Ustawy. Statut stowarzyszenia może przewidywać, że uchwałę można podjąć tylko w razie uzyskania zgody kwalifikowanej większości członków np. 2/3 czy 3/5. Ważnym elementem uchwały, jest data jej podjęcia, ponieważ jest to jednocześnie data rozpoczęcia postępowania likwidacyjnego. W treści uchwały można ustanowić osobę likwidatora (likwidatorów) oraz postanowić o przeznaczeniu pozostałego w stowarzyszeniu majątku. W przeciwnym razie wszystkie te decyzje będą należały do sądu.

Do naturalnych sposobów rozwiązania stowarzyszenia należy zaliczyć również przyczyny uregulowane w jego statucie. Jak była już o tym mowa, stowarzyszenie może powstać w celu załatwienia konkretnej sprawy. Statut może przewidywać, że stowarzyszenie ulega rozwiązaniu, gdy cel, który stanowił źródło jego powstania, zostanie zrealizowany. Przykładem podobnego mechanizmu może być powstanie stowarzyszenia na czas oznaczony np. 5 lat, do czasu zakończenia studiów itd.    

Rozdział III Ustawy (art. 25 i następne) reguluje zasady nadzoru nad stowarzyszeniami. Ze wskazanych przepisów wynika, że stowarzyszenia nie są tak zupełnie wolne od wpływów organów władzy publicznej, jak mogłoby się wydawać po lekturze preambuły do Ustawy. Zgodnie z jej art. 8 nadzór nad działalnością stowarzyszeń należy głównie do starosty właściwego ze względu na siedzibę stowarzyszenia oraz do prokuratury. Wśród różnych kompetencji organów nadzorujących na szczególną uwagę zasługuje uprawnienie do wystąpienia z wnioskiem do sądu o rozwiązanie stowarzyszenia, jeżeli działalność stowarzyszenia jest niezgodna z prawem albo istotnie narusza postanowienia statutu. Warto przy tym zauważyć, że złożenie wniosku, o którym mowa wyżej jest najdalej idącym środkiem nadzorczym i powinno być stosowane jedynie w sytuacjach wyjątkowych, gdy stowarzyszenie rażąco narusza prawo lub statut i to w sposób stały, lub przynajmniej powtarzający się.

Nie należy zapominać, że organy nadzorujące (starosta, prokurator) nie mogą samodzielnie rozwiązać stowarzyszenia. Kompetencje w tym zakresie należą wyłącznie do sądu powszechnego. Sąd wyda postanowienie o rozwiązaniu stowarzyszenia gdy: liczba członków stowarzyszenia zmniejszyła się poniżej liczby członków wymaganych do jego założenia (pozostało mniej niż 15 członków), stowarzyszenie nie posiada przewidzianych w Ustawie władz (Zarząd) i nie ma warunków do ich wyłonienia w okresie nie dłuższym niż rok oraz w sytuacjach, o których była mowa wyżej, czyli rażącego i powtarzającego się naruszania prawa lub statutu przez stowarzyszenie.

Drugi etap – przebieg likwidacji

Po podjęciu uchwały o rozwiązaniu stowarzyszenia lub wydaniu przez sąd postanowienia o rozwiązaniu stowarzyszenia, przychodzi właściwy czas na przeprowadzenie postępowania likwidacyjnego. Powodem, dla którego nie wystarczy samo rozwiązanie stowarzyszenia jest fakt, że stowarzyszenie może posiadać majątek, który należy rozdysponować, długi, które należy spłacić i wierzytelności, które z kolei trzeba pozyskać od dłużników.

Likwidatorami, czyli osobami, których obowiązkiem jest przeprowadzenie likwidacji są członkowie zarządu stowarzyszenia (gdy podjęto uchwałę członków o rozwiązaniu) albo osoba lub osoby wyznaczone przez sąd (gdy to sąd rozwiązał stowarzyszenie). Likwidator powinien zakończyć sprawy stowarzyszenia w jak najkrótszym terminie i zabezpieczyć jego majątek przed nieuzasadnionym uszczupleniem.

Likwidator, który nie został ustanowiony przez sąd, powinien zawiadomić sąd o rozpoczęciu likwidacji. Następnie likwidator powinien złożyć w sądzie rejestrowym wniosek o wpis informacji o otwarciu likwidacji (koszt 150 złotych). We wniosku tym trzeba podać przyczynę rozwiązania organizacji, sposób jej reprezentacji przez likwidatorów oraz nazwę stowarzyszenia w likwidacji, która wprawdzie nie musi ulec zmianie, ale najczęściej jest zmieniana przez dodanie oznaczenia „w likwidacji”. Kolejnym jego obowiązkiem jest ogłoszenie o likwidacji, co wynika z jej jawnego charakteru. Ogłoszenie to powinno nastąpić w prasie, a podmioty pozostające w stałych relacjach ze stowarzyszeniem powinny zostać powiadomione indywidualnie.

Nie ulega wątpliwości, że najbardziej uciążliwym obowiązkiem likwidatora jest sporządzenie sprawozdania finansowego. Wydaje się, że powinien to zrobić fachowiec, aby uniknąć błędów.

Likwidator powinien również sporządzić listę wierzycieli i dłużników stowarzyszenia, a następnie spłacić długi i ściągnąć wierzytelności. Po dokonaniu wyżej wymienionych czynności majątek stowarzyszenia przeznacza się na cele określone w statucie lub uchwale stowarzyszenia, jeżeli takich wskazówek nie ma, to decyzję o kierunku przeznaczenia majątku podejmuje sąd.

Zakończenie likwidacji

Po zakończeniu likwidacji dokonuje się zamknięcia ksiąg rachunkowych i znowu należy sporządzić sprawozdanie finansowe. Likwidator składa w sądzie rejestrowym wniosek o wykreślenie stowarzyszenia z Krajowego Rejestru Sądowego. Do wskazanego wniosku należy dołączyć: postanowienie sądu o rozwiązaniu stowarzyszenia lub uchwałę zebrania członków o rozwiązaniu stowarzyszenia, sprawozdanie finansowe oraz dowód wniesienia opłaty, która wynosi 300 złotych.

Zakończenie działalności osoby prawnej wiąże się również z koniecznością zawiadomienia takich instytucji jak ZUS, Urząd Skarbowy, Urząd Statystyczny oraz odpowiedni bank, w celu likwidacji rachunku bankowego.

Wszelkie formularze wniosków do sądu rejestrowego potrzebne w procesie likwidacji stowarzyszenia można pozyskać ze strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości www.ms.gov.pl, albo Biuletynów Informacji Publicznej (BIP) znajdujących się na stronach internetowych sądów rejonowych. Stosowne formularze można również pobrać w gmachu sądu. Uwaga dotycząca Biuletynu Informacji Publicznej jest aktualna również na gruncie odpowiedniego zawiadomienia ZUS-u, Urzędu Skarbowego oraz Urzędu Statystycznego.

Trzeba jeszcze zwrócić uwagę, że wszelkie koszty, jakie wiążą się z rozwiązaniem i likwidacją stowarzyszenia pokrywane są z jego majątku. Nie można skutecznie przeprowadzić likwidacji, gdy majątek stowarzyszenia nie wystarcza na pokrycie związanych z tym kosztów np. opłat sądowych.

Stowarzyszenie jako przedsiębiorca

Stowarzyszenie prowadzące działalność gospodarczą, a zatem wpisane oprócz rejestru stowarzyszeń, również do rejestru przedsiębiorców rządzi się nieco innymi regułami w zakresie zakończenia swojej działalności. Po pierwsze, możliwe jest zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, ale bez likwidacji stowarzyszenia, które może działać dalej. Procedura w tym zakresie wygląda podobnie jak opisana wyżej tzn. trzeba przeprowadzić likwidację, tylko koszty są co do zasady wyższe np. ogłoszenie o likwidacji musi ukazać się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, co kosztuje 250 złotych. Po drugie, jeżeli działalność gospodarcza stowarzyszenia doprowadziła do utraty jego płynności finansowej, wówczas konieczne może okazać się przeprowadzenie postępowania upadłościowego.

Z lektury powyższych uwag, można zapewne odnieść wrażenie, że rozwiązanie i likwidacja stowarzyszenia to trudna, długa i kosztowna procedura. Nie jest tak do końca. Wydaje się, że koszty związane z likwidacją stowarzyszenia wiążą się głównie z opłatami sądowymi w postępowaniu przed sądem rejestrowym. Poza tym likwidacja stowarzyszenia to nie wyścig, co więcej, chodzi przede wszystkim o to, żeby doprowadzić do sytuacji, w której stan prawny (wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym) odpowiada rzeczywistemu stanowi rzeczy.

Na koniec trzeba zaznaczyć, że opisane procedury nie dotyczą tzw. stowarzyszeń zwykłych, które stanowią uproszczoną formę stowarzyszenia. Stowarzyszenie zwykłe nie jest osobą prawną, nie podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego, a do jego założenia wystarczą 3 chętne osoby. Stowarzyszenia zwykłe mają jednak tę podstawową wadę, że nie mogą prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z tzw. ofiarności publicznej, czyli organizować zbiórek. Jedynym sposobem finansowania działalności stowarzyszenia zwykłego są wpływy ze składek członkowskich.

 Autor: Janusz Pągowski

wersja do druku


Witryna tworzona i redagowana jest przez zespół Fundacji Wspomagania Wsi