Zamknij ten komunikat

Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.

Doradztwo Filmoteka Fotostory Moja Wieś O tym się mówi Postawy Przegląd prasy Powrót do Strony Głównej Biblioteka Poczta Kontakt Forum Atlas Inicjatyw Metoda e-VITA Szukaj
Dostęp, wiedza, zasoby, wykorzystanie, metoda e-VITA
Serwis dla osób prowadzących działalność gospodarczą
Serwis dla wiejskich organizacji społecznych
Serwis dla przyjaciół zwierząt
Dziedzictwo
Kultura, krajobraz, architektura...

Rodzaje organizacji oraz sposoby ich finansowania

(stan prawny na dzień 14 lutego 2009 roku)

Niniejsza publikacja nie jest poradą prawną, jej celem jest jedynie przekazanie informacji prawnej osobom zainteresowanym.

 

Aktywność społeczna może przejawiać się w wielu prawnych oraz pozaprawnych formach. Najważniejszy w tym zakresie wydaje się być dobry pomysł oraz znalezienie odpowiednich narzędzi jego realizacji. Zarówno jeden człowiek, jak i grupa ludzi zjednoczona wokół wspólnej sprawy może wiele dokonać dla rozwoju swojej miejscowości, poprawy warunków, czy komfortu funkcjonowania wspólnoty.

Trzeba jednak zwrócić uwagę, że wskazana wielość i różnorodność form społecznej aktywności powoduje znaczne zróżnicowanie pod względem zasad funkcjonowania i finansowania takich inicjatyw. Różne są bowiem rodzaje stowarzyszeń, na innych zasadach funkcjonują organizacje pożytku publicznego. Należy wyróżnić również grupę nieformalną, która funkcjonuje niejako poza prawem, ale nie oznacza to braku możliwości uczestnictwa takich grup w działalności społecznej. Warte uwagi są również koła gospodyń wiejskich oraz uczniowskie kluby sportowe.

I.      STOWARZYSZENIA

Na potrzeby niniejszego opracowania stowarzyszenia można podzielić na stowarzyszenia właściwe (nazwa wymyślona przez autora, spotyka się również nazwę stowarzyszenia rejestrowe) i stowarzyszenia zwykłe. Wskazane dwa rodzaje zostały uregulowane w Ustawie z dnia 7 kwietnia 1989r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 855).

1.     Stowarzyszenie zwykłe trzeba postrzegać jako uproszczoną i odformalizowaną postać stowarzyszenia. Stowarzyszenie zwykłe nie jest osobą prawną, nie trzeba go zatem rejestrować w Krajowym Rejestrze Sądowym (dalej: KRS). Stowarzyszenie takie nie ma możności działania w zakresie ekspansji swojej działalności tzn. nie może tworzyć żadnych jednostek terenowych, wstępować do związków stowarzyszeń lub zrzeszeń skupiających inne osoby prawne.

Charakterystyczną cechą stowarzyszenia zwykłego jest prostota jego założenia. Wystarczy bowiem zaangażowanie trzech dorosłych osób, które uchwalą sporządzony w formie pisemnej regulamin działalności stowarzyszenia oraz sporządzą protokół z zebrania założycielskiego. Po dokonaniu powyższych czynności trzeba tylko zgłosić fakt zawiązania stowarzyszenia organowi sprawującego na nim nadzór, czyli staroście właściwemu ze względu na siedzibę stowarzyszenia zwykłego.

Wskazana procedura jest zatem bardzo prosta, jednakże ceną owej prostoty są ograniczenia w zakresie możliwości funkcjonowania i finansowania stowarzyszenia zwykłego. Stowarzyszenie takie, w żadnym wypadku nie może prowadzić działalności gospodarczej. Najdalej idące ułomności stowarzyszenia zwykłego wiążą się z problemem źródeł ich finansowania. Po pierwsze, nie ma możliwości pozyskiwania środków pieniężnych przez stowarzyszenie zwykłe na podstawie umowy darowizny, czy innej umowy, na podstawie której stowarzyszenie zwykłe uzyskałoby jakieś środki finansowe pod tytułem darmym (nie mając obowiązku świadczenia nic w zamian). Po wtóre, stowarzyszenie zwykłe nie może być spadkobiercą ani zapisobiercą, czyli w ogóle nie może dziedziczyć na podstawie testamentów. Po trzecie, stowarzyszenie zwykłe nie może być beneficjentem różnego rodzaju dotacji przyznawanych organizacjom pozarządowym, nie ma również żadnych uprawnień w zakresie organizowania publicznych zbiórek pieniędzy. Jedynym źródłem finansowania stowarzyszenia zwykłego są w zasadzie składki członkowskie.

Z uwagi na powyższe, trzeba podkreślić, że stowarzyszenia zwykłe powinny powstawać, jeżeli idea stowarzyszenia wiążą się przede wszystkim ze wspólnymi zainteresowaniami, a jego działalność polega raczej na wspólnej pracy w zakresie realizacji określonych celów, niż na pozyskiwaniu środków pieniężnych. Warto również wspomnieć o tym, że organ nadzorujący w osobie starosty może wprowadzić zakaz prowadzenia dalszej działalności przez stowarzyszenie zwykłe, jeżeli nie stosuje się ono do opisanych wyżej zasad funkcjonowania.

2.     Znacznie inaczej sytuacja wygląda w przypadku stowarzyszenia właściwego. Przede wszystkim stowarzyszenie właściwe jest osobą prawną ze wszystkimi tego konsekwencjami, o których mowa niżej. Ogólnie trzeba zauważyć, że znacznie trudniej takie stowarzyszenie założyć. Do powstania takiego stowarzyszenia konieczne jest uchwalenie statutu i co najmniej 15 chętnych członków założycieli. Trzeba również wybrać organy stowarzyszenia, czyli zarząd oraz jakiś organ kontrolny np. komisja rewizyjna. Najważniejszy jest jednakże wymóg wpisu stowarzyszenia właściwego do KRS, a dokładnie, do prowadzonego w jego ramach rejestru stowarzyszeń.

Stowarzyszenie właściwe może funkcjonować na znacznie szerszą skalę i ma więcej możliwości działania niż stowarzyszenie zwykłe. Może zatem się rozrastać (zakładać jednostki terenowe), łączyć się w związki, przyjmować na członków inne osoby prawne. Przed stowarzyszeniem właściwym otwierają się różnorakie perspektywy w zakresie pozyskiwania środków pieniężnych. Jako osoba prawna może ono przyjmować darowizny, może być spadkobiercą i zapisobiercą, korzystać z różnego rodzaju dotacji, organizować publiczne zbiórki pieniędzy itd. Ponadto, stowarzyszenie tego rodzaju może prowadzić działalność gospodarczą, jeżeli zostanie ona wpisana do statutu i KRS. Może to nastąpić razem z rejestracją stowarzyszenia, albo później, po wprowadzeniu odpowiednich zmian w statucie.

I w tym miejscu wypada wspomnieć o kwestii nadzoru, który podobnie jak w przypadku stowarzyszenia zwykłego sprawowany jest przez starostę siedziby stowarzyszenia.

II.     ORGANIZACJE POŻYTKU PUBLICZNEGO

Organizacja pożytku publicznego to pojęcie, które zostało wprowadzone do polskiego systemu prawnego Ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.). Status organizacji pożytku publicznego może uzyskać w zasadzie każda organizacja pozarządowa, z nielicznymi wyjątkami takimi jak: partie polityczne, związki zawodowe, organizacje pracodawców, samorządy zawodowe.

Organizacja, która chce uzyskać status organizacji pożytku publicznego musi spełnić szereg przewidzianych w Ustawie warunków. Po pierwsze, jej działalność statutowa musi w całości mieścić się w zakresie 24 grup zadań publicznych określonych w art. 4 Ustawy, czyli np. promocja zatrudnienia i aktywizacji zawodowej, upowszechnianie kultury fizycznej i sportu, działalność wspomagająca rozwój społeczności lokalnych i inne. Oprócz tego konieczne jest spełnienie wymogów wskazanych w art. 20 Ustawy. Organizacja powinna zatem prowadzić działalność na rzecz ogółu społeczeństwa, albo na określonej grupy wyodrębnionej ze względu na szczególnie trudną sytuację życiową lub materialną. Działalność ta powinna być wyłączną działalnością statutową organizacji, a cały dochód uzyskany przez organizację powinien być przeznaczany na cele statutowe. Zasadniczo taka organizacja nie może prowadzić działalności gospodarczej, chyba, że jest ona prowadzona w rozmiarach służących realizacji celów statutowych (to tylko najważniejsze wymogi art. 20 Ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie).

Warunkiem koniecznym i zamykającym procedurę nadania statusu organizacji pożytku publicznego jest wpis do KRS, często np. w przypadku stowarzyszenia konieczna jest odpowiednia zmiana statutu w celu jego dostosowania do wymogów Ustawy o działalności pożytku publicznego.

Organizacje pożytku publicznego korzystają z szeregu przywilejów, na jakie nie mogą liczyć inne organizacje pozarządowe. Po pierwsze, są to znaczne zwolnienia podatkowe. Po wtóre, organizacje takie mogą być beneficjentami różnorakich form pomocy państwa np. mogą nabywać nieruchomości Skarbu Państwa na bardzo korzystnych warunkach, mają nieodpłatny dostęp do mediów publicznych. Warto również zwrócić uwagę na możliwość przyjmowania wpłat 1% procent podatku dochodowego od osób fizycznych. Jednakże, jak to zwykle bywa, z przywilejami wiąże się rozbudowany katalog obowiązków. Przede wszystkim, chodzi o jawność jej działalności i związaną z tym sprawozdawczość, aby umożliwić wszystkim osobom wspomagającym daną organizację, swobodny dostęp do informacji dotyczących sposobu wydatkowania środków pieniężnych. Ponadto, trzeba wskazać na rozbudowany nadzór organów publicznych nad organizacjami pożytku publicznego, znacznie szerszy niż występujący w przypadku stowarzyszeń zwykłych, czy nawet rejestrowych (właściwych).

III.   GRUPY NIEFORMALNE

W systemie prawnym nie ma przepisów, które wprowadzałyby nakaz prowadzenia działalności społecznej w określonej, sformalizowanej formie. Nie ma zatem przeszkód, aby w określonych ramach działalność społeczna była prowadzona przez grupy nieformalne tzn. nigdzie niezarejestrowane, których źródłem są najczęściej ustne porozumienia określonej grupy osób. Z braku rejestracji w odpowiednim rejestrze, wynikają pewne trudności związane z prowadzeniem działalności. Grupa nieformalna nie może zatem liczyć na dotacje ze źródeł krajowych, czy europejskich. Nie może założyć konta itd., oznacza to, że w ogóle nie funkcjonuje w obrocie prawnym. Wydaje się jednak, że są to przeszkody, które przy zastosowaniu właściwych narzędzi można pokonać. Po pierwsze, w imieniu i na rzecz grupy nieformalnej może występować jedna z osób do niej należąca. Nie będzie to jednak pełnomocnictwo, ponieważ grupa nieformalna nie może udzielić pełnomocnictwa. Trzeba w związku z tym zauważyć, że osoba reprezentująca grupę nieformalną na zewnątrz działa de facto w swoim imieniu i na własną rzecz. Nie zawsze będzie to zatem dobre rozwiązanie. Czasami pomocne może okazać się zwrócenie o pomoc i współpracę do innych, istniejących formalnie organizacji np. ochotniczych straży pożarnych, których zaangażowanie może wnieść nowe możliwości działania, jakich grupa nieformalna nie jest w stanie przedsięwziąć np. staranie się o uzyskanie określonej dotacji. Podobny skutek może przynieść współpraca z władzami samorządowymi, lub jednostkami pomocniczymi samorządu np. sołtysem.

Grupy nieformalne należy zatem traktować jako ważny segment działalności społecznej na wsi, trzeba jednak pamiętać, że taka grupa w sensie prawnym nie istnieje.

IV.    OCHOTNICZE STRAŻE POŻARNE (OSP)

Ochotnicze straże pożarne działające w poszczególnych miejscowościach są organizacjami społecznymi (pozarządowymi), które prowadzą działalność w formie stowarzyszenia i są zrzeszone w Związku Ochotniczych Straży Pożarnych RP. OSP nie jest jednostką organizacyjną gminy. Szczegółowe zadania i zasady funkcjonowania poszczególnych jednostek OSP określa ich statut. OSP korzystają z pomocy publicznej, z budżetu państwa, ale nie na cele związane z rozwojem społeczności lokalnej, tylko w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Nie ma jednak przeszkód, by OSP działało również na polu budowania wspólnoty lokalnej. Między innymi w tym celu OSP, jako zarejestrowane stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, przy czym cały dochód z tej działalności powinien być przeznaczany na cele statutowe. Istotne jest również, że OSP może być beneficjentem środków płynących z Unii Europejskiej, jeżeli konkretny program pomocowy przewiduje taką możliwość.

V. KOŁA GOSPODYŃ WIEJSKICH

Koła gospodyń wiejskich działają w oparciu o wiekową ale wciąż aktualną Ustawę z dnia 8 października 1982 roku o społeczno-zawodowych organizacjach rolników (Dz. U. Nr 32, poz. 217 z późn. zm.). Koło gospodyń wiejskich może być organizacją społeczno-zawodową rolników połączoną z kółkiem rolniczym działającym w danej miejscowości lub organizacją niezależną. Wreszcie koło gospodyń wiejskich może funkcjonować jako stowarzyszenie pod taką nazwą ale wówczas nie korzysta z uprawnień organizacji społeczno-zawodowej rolników ani z jej obowiązków.

Koło gospodyń wiejskich w formie stowarzyszenia może być finansowane jak normalne stowarzyszenie w zależności od tego, czy jest stowarzyszeniem zwykłym, czy rejestrowym. Jako stowarzyszenie rejestrowe może również prowadzić działalność gospodarczą.

Koła gospodyń wiejskich działające w oparciu o Ustawę o społeczno-zawodowych organizacjach rolników rządzą się znacznie innymi prawami. Przede wszystkim koło gospodyń wiejskich broni praw, reprezentuje interesy i działa na rzecz poprawy sytuacji społeczno-zawodowej kobiet wiejskich oraz ich rodzin. Koło gospodyń wiejskich może działać jako wyodrębniona jednostka organizacyjna kółka rolniczego albo samodzielna organizacja. Podstawą działalności koła jest regulamin określający cele i zadania koła, uprawnienia i obowiązki członków, formy i środki działania. Regulamin podlega rejestracji w wojewódzkim związku rolników, kółek i organizacji rolniczych.

W zakresie źródeł finansowania, koła gospodyń wiejskich, o których mowa mogą pozyskiwać środki z wielu źródeł. W pierwszej kolejności mogą być to środki ze składek członkowskich, wpływy z darowizn, zapisów, dotacji. Następnie koło gospodyń wiejskich może inwestować swoje środki na lokatach bankowych lub w inny sposób. Jeżeli koło gospodyń wiejskich ma status organizacji pożytku publicznego, to może otrzymywać wpłaty 1 % podatku dochodowego od osób fizycznych. Społeczno-zawodowe organizacje rolników, czyli np. koło gospodyń wiejskich może w zasadzie prowadzić działalność gospodarczą. Wymaga się jednak zachowania warunków przewidzianych dla spółdzielni kółek rolniczych. Możliwość prowadzenia działalności gospodarczej, sposób jej prowadzenia oraz przedmiot działalności powinny znaleźć się w regulaminie koła. Trzeba zatem powołać spółdzielnię w celu świadczenia usług dla rolnictwa oraz innych usług wynikających z potrzeb środowiska wiejskiego, wymaga to wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego.

VI. UCZNIOWSKIE KLUBY SPORTOWE

Uczniowski klub sportowy jest jedną z postaci organizowania się klubów sportowych przewidzianych w Ustawie z dnia 18 stycznia 1996 roku o kulturze fizycznej (Dz. U. Nr 25, poz. 113 z późn. zm.). Są to oczywiście organizacje przeznaczone przede wszystkim dla uczniów i nauczycieli wychowania fizycznego. Uczniowski klub sportowy działa na zasadach przewidzianych w Ustawie prawo o stowarzyszeniach, która reguluje funkcjonowanie stowarzyszeń. Ustawy tej nie stosuje się jednak w zakresie rejestracji, ponieważ uczniowskiego klubu sportowego nie trzeba rejestrować w Krajowym Rejestrze Sądowym. Podlegają one natomiast wpisowi do ewidencji, prowadzonej przez starostów właściwych ze względu na siedzibę klubów. Istotne jest, że uczniowskie kluby sportowe uzyskują osobowość prawną w chwili wpisania do ewidencji. Oznacza to, że jako osoby prawne mogą korzystać z tych samych form finansowania jak stowarzyszenie rejestrowe, łącznie z możliwością prowadzenia działalności gospodarczej na cele promocyjne i inne cele związane z rozwojem i działalnością klubu.

Opracowanie: Janusz Pągowski

wersja do druku


Witryna tworzona i redagowana jest przez zespół Fundacji Wspomagania Wsi