Zamknij ten komunikat

Nasze strony wykorzystują pliki cookies.

Na naszych stronach używamy informacji zapisanych za pomocą cookies m.in. w celach reklamowych i statystycznych. Mogą też stosować je współpracujące z nami podmioty, takie jak firmy badawcze oraz dostawcy aplikacji multimedialnych. W każdej przeglądarce internetowej można zmienić ustawienia dotyczące cookies. Korzystanie z naszych serwisów internetowych bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane w pamięci urządzenia. Więcej informacji można znaleźć w naszej Polityce Cookies.

Doradztwo Filmoteka Fotostory Moja Wieś O tym się mówi Postawy Przegląd prasy Powrót do Strony Głównej Biblioteka Poczta Kontakt Forum Atlas Inicjatyw Metoda e-VITA Szukaj
Dostęp, wiedza, zasoby, wykorzystanie, metoda e-VITA
Serwis dla osób prowadzących działalność gospodarczą
Serwis dla wiejskich organizacji społecznych
Serwis dla przyjaciół zwierząt
Dziedzictwo
Kultura, krajobraz, architektura...

Cel podróży - Sołowki

 

„Podróż przecież nie zaczyna się w momencie, kiedy ruszamy w drogę, i nie kończy, kiedy dotarliśmy do mety. W rzeczywistości zaczyna się dużo wcześniej i praktycznie nie kończy się nigdy, bo taśma pamięci kreci się w nas dalej, mimo że fizycznie dawno już nie ruszamy się z miejsca. Wszak istnieje coś takiego jak zarażenie podróżą i jest to rodzaj choroby w gruncie rzeczy nieuleczalnej”.

Ryszard Kapuściński

 

Sołowki. Wiele osób nie potrafi zlokalizować na mapie miejsca o tej skrótowo upowszechnionej nazwie. Trudno się temu dziwić, wobec odległego położenia Wysp Sołowieckich od uczęszczanych szlaków turystycznych znajdujących się w ofertach największych biur podróży. Nie wszyscy również czytali „Archipelag Gułag” Aleksandra Sołżenicyna przedstawiający jeden z najdramatyczniejszych okresów Sołowek. W gruncie rzeczy zaś odległość z centrum Polski do tego specyficznego miejsca jest krótsza niż z Warszawy do Madrytu czy Aten i wynosi tylko około 2000 km.


View Larger Map

Co może być atrakcyjnego na Sołowkach? Czy warto zaplanować tam urlop, skoro to tylko 160 km od koła podbiegunowego i jak twierdzą niektórzy, jest tam ciągle zimno i wietrznie?


Morze Białe w okolicach Biełomorska.


Zachód słońca w Zatoce Onega.


Droga do przystani w Biełomorsku.


Dobijamy do Sołowek.

Spróbujmy przybliżyć niektóre wątki związane z Sołowkami.

Podróż i pobyt

Niewątpliwym utrudnieniem i dodatkowym kosztem jest konieczność posiadania wizy rosyjskiej i tranzytowej białoruskiej, jeśli wybierzemy trasę przez Białoruś. Ze względu jednak na północno-wschodni kierunek podróży, możemy zaplanować po drodze odwiedzenie Wilna i Petersburga, miast niepotrzebujących rekomendacji.

Dojazd publicznymi środkami komunikacji nie musi być kłopotliwy ze względu na stosunkowo proste połączenia m.in. kolejowe Warszawa-Petersburg a następnie Petersburg – Kiemi, skąd odpływają statki na Wyspy Sołowieckie.

Omijając Białoruś: autobus Warszawa-Wilno, następnie przesiadka w Wilnie na pociąg do Petersburga i dalej przesiadka na pociąg do Kiemi. W sezonie turystycznym kłopotliwe może być jedynie kupno biletów na pociąg czy statek w ostatniej chwili. Powodem tego może być brak wolnych miejsc lub nieodpowiadające nam godziny odjazdu poszczególnych pociągów czy autobusów.

Miejscem docelowym statków z Roboczeostrowska (k.Kiemi) i Biełomorska jest Wyspa Wielka Sołowiecka. Znalezienie na niej noclegów nie stanowi problemu nawet w środku sezonu. W zależności od oczekiwanego standardu, zapłacimy stosowną cenę. Warto wiedzieć, że w wielu budynkach mieszkalnych na Wyspie nie ma wody bieżącej i kanalizacji. Jest natomiast zasilanie energią elektryczną z lokalnej elektrowni, działają tam również operatorzy telefonii komórkowej. Rośnie też z każdym rokiem liczba obiektów noclegowych, jak również podnoszony jest ich standard.


Nasz „Hotel” czyli wynajęty stary budynek mieszkalny przeznaczony obecnie do rozbiórki.

Również wyżywienie nie stanowi problemu dzięki czynnym w sezonie kilku sklepom spożywczym, restauracjom i barom. Przy zakupie prowiantu na dłuższe wyprawy, warto odwiedzić któryś z trzech kiosków spożywczych z pysznymi świeżymi bułeczkami wypiekanymi w monastyrskiej piekarni.

Po Wyspie Wielkiej Sołowieckiej najwygodniej poruszać się pieszo lub rowerem (są trzy wypożyczalnie rowerów). Pomimo stosunkowo słabej jakości dróg i tras, rekompensatą są piękne krajobrazy i niezwykle malownicza przyroda. Pobyt w okresie białych nocy pozwala na nielimitowanie czasu wędrówek i stosunkowo swobodne planowanie każdej doby.

Wyspę Anzer i Wyspę Wielką Zajęczą można odwiedzić korzystając z zorganizowanej wycieczki stateczkiem wyruszającym z przystani koło wejścia na teren klasztoru od strony zachodniej.


Mapa Sołowek umieszczona w sąsiedztwie Monastyru.

 

Geografia i historia

A teraz kilka informacji o samych Sołowkach. Archipelag Sołowiecki składa się z sześciu większych i około siedemdziesięciu mniejszych wysp. Powierzchnia Wyspy Wielkiej Sołoieckiej wynosi 248 km2 przy ogólnej powierzchni archipelagu ok. 320 km2. Najwyższe wzniesienie- 88,2 m znajduje się na wyspie Anzer. Na całym archipelagu znajduje się 639 jezior z wieloma gatunkami ryb słodkowodnych m.in. okoniem i szczupakiem.

Początki osadnictwa na Wyspach datuje się na około 7000 lat wstecz. Świadczą o tym liczne ślady w postaci miejsc grzebalnych tj. kurhanów i kamiennych labiryntów.


Jeden z zagadkowych kamiennych labiryntów.

Największym i najstarszym na wyspach obiektem jest Sołowiecki Monastyr Przemienienia Pańskiego, będący następstwem przybycia na Wyspy w pierwszej połowie XV w. mnichów Zosima, Sawatiusza i Hermana, szukających miejsca dla modlitwy w samotności i skupieniu.


Monastyr Przemienienia Pańskiego.  


Widok na Monastyr.


Wiejskie elementy sołowieckiego krajobrazu.


Dziedziniec Monastyru.


Procesja w dniu 7 lipca – święto proroka Jana Chrzciciela.


Mglisty poranek.


Widok na dziedziniec Monastyru.


Wnętrze Monastyru.


Wnętrze Monastyru.


Ogólny widok na Monastyr.

W XVI w. obszar monastyru o powierzchni 3,55 ha został otoczony potężnym kamiennym murem z ośmioma okrągłymi basztami dostosowując funkcję monastyru do pełnienia roli twierdzy.

Zostało to wykorzystane w XVII w. w wieloletnim sporze staroobrzędowców z kościołem prawosławnym i koniecznością obrony przed wojskami carskimi chcącymi egzekwować reformy kościoła prawosławnego wprowadzone przez Patriarchę Nikona w 1652 roku, wynikające z rewizji przekładów Pisma Świętego i tekstów liturgicznych. 

Kazamaty i łagry

Wielowiekowa historia monastyru notuje również jego rolę, jako miejsca zsyłki przeciwników cara (byli osadzani tam m.in. samozwańczy pretendenci do tronu) i rosyjskiej cerkwi.


Monastyrskie kazamaty.

Część monastyrskich podziemi to miejsca, w których w nieludzkich warunkach przebywali skazańcy, wobec których stosowano najwymyślniejsze tortury, zaś ucieczka nie dawała żadnych szans na powodzenie. Wśród skazanych byli również Polacy, przeciwnicy władzy carskiej i prawosławia.

W 1921 roku z monastyru zostali usunięci mnisi, zaś cała infrastruktura została dostosowana do utworzenia pierwszego w Związku Sowieckim obozu (łagru) specjalnego przeznaczenia, dającego początek stalinowskim gułagom. Łącznie przez sołowieckie łagry i ich filiały, w latach 1920-1939 przeszło około miliona osób. Przebywali tam przedstawiciele ok. 50 narodów. Do dnia dzisiejszego nie jest znana liczba zesłańców, którzy zakończyli tam swój żywot.   

Miejscem, które w szczególnie okrutny sposób zapisało się w historii sołowieckich łagrów jest Siekierna Gora – najwyższe wzniesienie na Wyspie Wielkiej Sołowieckiej.


Monastyr Wniebowstąpienia Pańskiego na Siekiernej Górze (z latarnią morską).

W wybudowanej w 1862 roku cerkwi pod wezwaniem Wniebowstąpienia Pańskiego zlokalizowane zostało więzienie łagrowe oraz karcer. Tylko nieliczni wracali stamtąd żywi. Do tragicznej legendy przeszły kilkudziesięciometrowej wysokości drewniane schody wiodące do cerkwi, z których zrzucano więźniów przywiązanych do drewnianego pala.

Równie tragicznym miejscem była wyspa Wielka Muksałma, na której znajdowała się karna kompania kobiet.


Pozostałości po okresie łagrowym na Wielkiej Muksałmie.


Pozostałości po okresie łagrowym na Wielkiej Muksałmie.

Tragizm tego miejsca pogłębia fakt, że przebywało tam wiele Ukrainek ludożerczyń, ofiar wielkiego głodu na Ukrainie w latach trzydziestych. Kobiety te zapadały na choroby psychiczne, w efekcie uświadomienia sobie faktu zjadania ciał swoich dzieci.

Wielką Muksałmę z Wyspą Wielką Sołowiecką łączy kamienna grobla długości ok. 1200 m z szeroką przejezdną częścią, wybudowaną przez mnichów w drugiej połowie dziewiętnastego wieku.


Kamienny most łączący Wielką Wyspę Sołowiecką z Wielką Muksałmą.


Kamienny most łączący Wielką Wyspę Sołowiecką z Wielką Muksałmą.


Kamienny most łączący Wielką Wyspę Sołowiecką z Wielką Muksałmą.

Grobla była wykorzystywana podczas prowadzenia przez mnichów na Wielkiej Muksałmie gospodarstwa hodowlanego. Prawo monastyru sołowieckiego zabraniało hodowli zwierząt w sąsiedztwie miejsca przebywania mnichów, wobec czego gospodarstwo zlokalizowano na sąsiedniej wyspie.

Również Wyspa Anzer ze słynnym wzgórzem Golgotą i Wyspy Zajęcze to tragiczne historie setek kobiet – mniszek i matek z dziećmi urodzonymi w łagrze.
 

Odrodzenie Sołowek

Po likwidacji łagrów w 1939 roku Wyspy Sołowieckie zajęte zostały przez marynarkę wojenną. W 1983 roku wojsko opuściło wyspy, a archipelag otrzymał status rezerwatu.

Na początku lat dziewięćdziesiątych w mury klasztoru powrócili mnisi kościoła prawosławnego. Przywiezione zostały relikwie założycieli monastyru. W uroczystości uczestniczył metropolita Wszechrusi Aleksiej II.

Od tego czasu datuje się rozwój monastyru przekładający się na rozwój całego archipelagu. Ponownie nabierają blasku świątynie na poszczególnych wyspach. W wielu miejscach widać postępujące prace renowacyjne w obiektach cerkiewnych.

Lokalna gazeta „Odrodzenie Sołowek” z lipca 2013 roku podaje informacje o podpisaniu historycznego dokumentu w postaci deklaracji współpracy, przez władze obwodu archangielskiego, sołowiecki monastyr, władze lokalne i sołowieckie muzeum rezerwat, dotyczące wszelkich sfer rozwoju Sołowek, m.in. budownictwa, ochrony zdrowia, realizacji projektów w sferze turystyki.

Archimandryta Porfirij po podpisaniu dokumentu wyraził nadzieję, że zadeklarowana współpraca spowoduje rozwiązanie jednego z głównych problemów Sołowek – określenia prawnego statusu archipelagu.

30 października 1990 roku na Placu Łubianka w Moskwie odsłonięty został Pomnik Ofiar Totalitaryzmu zawierający symboliczny głaz przywieziony z Wysp Sołowieckich. Pomnik został wybudowany z inicjatywy Towarzystwa „Memoriał”.  

 
Moskwa, głaz Pomnik Ofiar Totalitaryzmu na Placu Łubianka.  


Moskwa, głaz Pomnik Ofiar Totalitaryzmu na Placu Łubianka. 

Na Wyspie Wielkiej Sołowieckiej również znajduje się głaz, symbol ku czci zniewolonych i pomordowanych. Jest też symbol pamięci po zamordowanych tam Polakach w postaci kamienia ze śladami kul.


Kamień Pamięci na Sołowkach.


Pomnik – symbol pamięci o Polakach zamordowanych na Sołowkach.

W 1994 roku sołowiecki zespół przyrodniczo-muzealny ze względu na szczególne walory przyrodnicze i historyczne został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.


Jezioro Krasnoje pomiędzy zachodem a wschodem słońca.


Krajobraz z wilkiem.


W sołowieckiej tajdze.


Chwila odpoczynku na szlaku.


Zachód słońca na Sołowkach.

"I była chwila ciszy; i powietrze stało
Głuche, milczące, jakby z trwogi oniemiało.
I łany zbóż, co wprzódy, kładąc się na ziemi
I znowu w górę trzęsąc kłosami złotemi,
Wrzały jak fale, teraz stoją nieruchome
I spoglądają w niebo najeżywszy słomę."
 Adam Mickiewicz

Tekst i zdjęcia: Romuald Domański, Fundacja Wspomagania Wsi

 ***


Witryna tworzona i redagowana jest przez zespół Fundacji Wspomagania Wsi